Valgevaar in de opera: een steiger op het podium?

Inleiding

Bij het verrichten van arbeid moet het valgevaar worden voorkomen, dat volgt uit art. 3.16 Arbeidsomstandighedenbesluit. Niet alleen bij voor de hand liggende arbeid op hoogte, zoals werkzaamheden in de bouw, maar bijvoorbeeld ook bij toneel- en theatervoorstellingen, opera’s en silk-rope acts moet het valgevaar worden belet.

Bij theater en toneelvoorstellingen speelt, anders dan bij in ieder geval het grootste deel van bouwwerkzaamheden, het artistieke aspect een rol bij de werkomgeving waarbinnen arbeid wordt verricht. Het kan in dergelijke gevallen afdoen aan de artistieke waarde van de voorstelling als er bijvoorbeeld steigers of hekken in het decor moeten worden ingepast. Of te wel: het ziet er niet als er een steiger midden op het podium staat. De vraag laat zich dan ook stellen hoe bij dergelijke podiumkunsten moet worden omgegaan met valgevaar.

Een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“Afdeling”) over een aan de Nationale Opera opgelegde bestuurlijke boete van 18.000 euro geeft daarover meer handvatten. In de zaak die tot deze uitspraak heeft geleid zou de Nationale Opera tijdens de generale repetitie van de opera Siegfried van Wagner het valgevaar voor de acteurs en in het bijzonder de Waldvogel niet hebben voorkomen. Volgens de Inspectie SZW was daarom sprake van een overtreding van art. 3.16 Arbeidsomstandighedenbesluit.


Verplichting om valgevaar te voorkomen

Uit art. 3.16 lid 1 Arbeidsomstandighedenbesluit blijkt dat bij het verrichten van arbeid waarbij valgevaar bestaat zo mogelijk een veilige steiger, stelling, bordes of werkvloer moet zijn aangebracht of dat het valgevaar wordt tegengegaan door het aanbrengen van doelmatige hekwerken, leuningen of andere voorzieningen.

In art. 3 van de beleidsregel arbocatalogi 2010 staat dat aan de (doel)voorschriften van de Arbeidsomstandighedenwet en de daarop gebaseerde lagere regelgeving (zoals het Arbobesluit) voor de in deze beleidsregel genoemde branches / sectoren wordt voldaan als gebruik wordt gemaakt van de in deze beleidsregel genoemd arbocatalogi.

In de beleidsregel arbocatalogi 2010 staat de Arbocatalogus Podiumkunsten. Volgens deze Arbocatalogus zijn er vier oplossingscategorieën om valgevaar te voorkomen:

- voorzieningen die permanent van aard zijn (bronaanpak);

- voorzieningen die bescherming aan meerdere personen tegelijk bieden (collectieve maatregelen zoals hekwerken, vangnetten);

- voorzieningen die alleen op het individu gericht zijn (persoonlijke beschermingsmiddelen);

- maatregelen in de vorm van werkprocedures.

Uitspraak Afdeling

In de uitspraak naar aanleiding van het beroep van de Nationale Opera oordeelt de Afdeling dat in de Arbocatalogus Podiumkunsten staat dat als andere maatregelen niet uitvoerbaar zijn, gekozen kan worden voor werkprocessen. Als de artistieke waarde van de productie door de toe te passen maatregelen teniet wordt gedaan of zodanig wordt aangetast dat de artistieke waarde van de voorstelling niet in stand blijft, is een dergelijke maatregel niet toepasbaar en uitvoerbaar. Deze waarden kunnen bij de afweging of een maatregel uitvoerbaar is, dan ook een rol spelen.

In deze zaak had de Nationale opera gemotiveerd waarom een hekwerk en leuning een dusdanige aantasting van het toneelbeeld en het artistiek concept zouden zijn dat deze maatregelen niet uitvoerbaar waren. De Afdeling oordeelt dat de Arbocatalogus Podiumkunsten in een dergelijk geval toestaat om werkprocedures toe te passen (zoals repetities).

Aangezien de Afdeling oordeelt dat de Arbocatalogus Podiumkunsten is gevolgd en de minister van SZW had aangegeven dat hij zich gebonden achtte aan de Arbocatalogus Podiumkunsten vernietigt de Afdeling de boete.

Lessen voor de praktijk

Deze uitspraak maakt duidelijk dat de verplichting voor degene die personen arbeid laten verrichten (dus niet alleen werkgevers) onder andere ingevuld kan worden door Arbocatalogi, zoals de arbocatalogi voor de podiumkunsten. Een adequate motivering is daarvoor wel vereist. Als deze afwezig of onvoldoende is, kan sprake zijn van een overtreding van het op de Arbowet gebaseerde Arbobesluit. Bovendien is van belang dat de Inspectie SZW zich in dit geval gebonden achtte aan de Arbocatalogus Podiumkunsten. Het is onduidelijk hoe de Afdeling geoordeeld zou hebben indien de Inspectie SZW zich niet gebonden zou hebben geacht.

 

Dit blogbericht is geschreven naar aanleiding van de volgende uitspraak:

ABRvS 25 oktober 2017, ECLI:NL:RVS:2017:2874, zaaknr. 201606234/1/A3

Auteur: Ronald Olivier